मुंबई/पुणे | 18 सप्टेंबर 2025 (IST) : राज्यातील अनेक भागांत झालेल्या मुसळधार पावसामुळे शेतकऱ्यांवर मोठं संकट कोसळलं आहे. या पार्श्वभूमीवर ज्येष्ठ नेते शरद पवार यांनी राज्य सरकारकडे तातडीच्या आर्थिक मदतीची मागणी केली असून नुकसानग्रस्त भागांचा त्वरित पंचनामा करून दिलासा पॅकेज जाहीर करण्यावर भर दिला आहे. प्राथमिक आढाव्यानुसार 29 जिल्ह्यांतील सुमारे 41 लाख एकर क्षेत्रातील पिकांना फटका बसल्याचं समोर येत आहे. शेताच्या बांधांवरून पाणी वाहून गेलं, काही ठिकाणी पुरसदृश स्थिती निर्माण झाली आणि सोयाबीन, भात, मका, ऊस, भाजीपाला अशा महत्त्वाच्या पिकांचं मोठ्या प्रमाणात नुकसान झाल्याची माहिती स्थानिक स्तरावरून येत आहे.
काय मागण्या पुढे आल्या?
- तात्काळ दिलासा पॅकेज: बाधित शेतकऱ्यांना थेट खात्यावर आर्थिक मदत/इनपुट सबसिडी जमा करणे.
- पंचनामा वेगवान व पारदर्शक: महसूल व कृषी विभागामार्फत शिवारस्तरावर सर्वेक्षण करून नुकसान डिजिटल पद्धतीने नोंदवणे.
- कर्जपरतफेड तहकूब/व्याजमाफी: पावसामुळे आवक ठप्प झाल्याने अवधी वाढ व व्याजात सवलत.
- बियाणे-खत मदत: पुढील पेरणी/राखीव पिकांसाठी बियाणे, सेंद्रिय/रासायनिक खत आणि सूक्ष्मअन्नद्रव्यांवर अनुदान.
- पिकविमा दाव्यांना गती: दाव्यांच्या तपासणी, मंजुरी आणि रकमेच्या वितरितीत वेग.
शेतकऱ्यांसाठी तातडीच्या सूचना (आजच अमलात आणा)
- पंचनाम्यासाठी नोंदणी: गावपातळीवर तलाठी/कृषी सहाय्यकांकडे नुकसान कळवा. जमीन गट नं., पिकाचं नाव, टप्पा, अंदाजे नुकसान ही माहिती तयार ठेवा.
- फोटो/व्हिडिओ पुरावे: शेतातील नुकसान स्पष्ट फोटो/व्हिडिओ घ्या—तारीख/वेळ ऑटो-स्टॅम्प असेल तर उत्तम.
- पिकविमा दावे: वैयक्तिक/गट माहितीप्रमाणे निर्धारित मुदतीत (सहसा 72 तासांच्या आत) नुकसान कळवा; रसीद/दावा क्रमांक जपा.
- साठवण सुरक्षित करा: काढलेलं धान्य/भाजीपाला हवाबंद व उंचावर ठेवून ओलावा टाळा; शेड/गोदामातील गळती बंद करा.
- जलनिचरा सुधारा: खालच्या पट्ट्यातील शेतात छोटे चर/नाळे करून पाणी अडू देऊ नका; बांधं तुटली असतील तर तातडीने दुरुस्ती करा.
- रोग-कीड व्यवस्थापन: पावसाच्या खंडात बुरशीनाशक/सूक्ष्मअन्नद्रव्य फवारणीची योजना करा; सतत पाऊस असेल तर फवारणी पुढे ढकला.
- दस्तऐवज तयार ठेवा: आधार, बँक पासबुक, सातबारा, पिकपेरणी नोंद यांची छायांकित प्रत आणि मोबाईलवर स्कॅन कॉपी ठेवा.
कोणत्या पिकांना सर्वाधिक धोका?
- सोयाबीन/तूर: पाणी साचल्यास पिवळेपणा, पडझड, शेंगा काळवंडणे—उत्पन्न घट.
- भात: सतत पाणथळ झाल्यास तण/रोग वाढ, गहूळ; खाचरातील टिलरिंग कमी.
- मका: लॉजिंग (वाकणे) व कणसांवर फंगस—गुणवत्ता घट.
- ऊस: पूरानंतर रॅटून कमकुवत; बुडाशी कुज, उशिरा येणाऱ्या किडी वाढीची शक्यता.
- भाजीपाला: मुळांवर कुज, फुलगळ; बाजारभावात चढ-उतार.
पुढची प्रशासकीय पावलं (काय अपेक्षित?)
राज्य पातळीवर नुकसानाचा जिल्हावार अहवाल तयार करून मदतीचे दर/मापदंड निश्चित होतात. त्यानंतर संबंधित तहसील/जिल्हाधिकारी कार्यालयातून यादी प्रसिद्ध केली जाते. पिकविमा घेतलेल्या शेतकऱ्यांचे दावे कंपनी-कृषि विभाग समन्वयाने निकाली काढले जातात. शेतकऱ्यांनी SMS/पोर्टल अपडेट्स लक्षात ठेवून आवश्यक कागदपत्रं वेळेत सादर करणं महत्त्वाचं.
तज्ज्ञांचा सल्ला (संक्षेप)
- पाणथळ भागात ड्रेनेज प्रथम; फवारणी/खतपाण्यापूर्वी जमिनीचं भौतिक स्वरूप सुधारा.
- पावसानंतर माती व पानांवरील रोग ओळखून प्रतिबंधात्मक फवारणी निवडा.
- पुढील 7–10 दिवसांच्या हवामान अंदाजावर आधारित कामांची क्रमवारी ठरवा.