हिसार | ११ सप्टेंबर २०२५ : हरियाणामधील हरियाणा कृषी विद्यापीठ (HAU, Hisar) ने गहू शेतकऱ्यांसाठी एक मोठी कामगिरी केली आहे. संशोधकांनी नव्या पद्धतीने विकसित केलेला WH-1309 नावाचा गहू प्रकार बाजारात आणण्याची घोषणा केली आहे. हा गहू प्रकार विशेषतः उष्ण हवामान आणि उशिरा पेरणी या दोन्ही परिस्थितीत चांगला टिकतो.
हवामान बदलाचे आव्हान
गेल्या काही वर्षांत हवामान बदलामुळे रब्बी हंगामातील पिकांना मोठा फटका बसला आहे.
- तापमान सरासरीपेक्षा जास्त वाढतंय.
- मार्च-एप्रिलमध्ये उष्णतेच्या लाटा (Heat Waves) गव्हाला फटका देतात.
- परिणामी उत्पादन घटतं, धान्याची गुणवत्ता कमी होते.
याच पार्श्वभूमीवर HAU ने शेतकऱ्यांसाठी नवा गहू प्रकार उपलब्ध करून दिला आहे.
WH-1309 गव्हाची वैशिष्ट्यं
- हा गहू प्रकार ३५-३७ अंश सेल्सिअस तापमानातही चांगला तग धरतो.
- उशिरा पेरणी (Late Sowing) केल्यासही चांगलं उत्पादन मिळतं.
- धान्याचा दर्जा उच्च दर्जाचा असून, त्यातून बनलेला पीठही चांगल्या गुणवत्तेचं राहतं.
- रोग-प्रतिरोधक क्षमता जास्त असल्यामुळे कीटक व रोगांचा प्रादुर्भाव कमी.
- उत्पादन क्षमता पारंपरिक गव्हापेक्षा १०-१५% जास्त असल्याचा दावा संशोधकांनी केला आहे.
संशोधक काय म्हणतात?
HAU च्या वैज्ञानिकांच्या मते –
“गहू शेतकऱ्यांना हवामान बदलामुळे येणाऱ्या अडचणींवर मात करण्यासाठी आम्ही हा गहू प्रकार विकसित केला आहे. उष्णतेत आणि उशिरा पेरणीतही उत्पादन घटणार नाही ही या गव्हाची मुख्य खासियत आहे.”
शेतकऱ्यांना फायदा काय?
- उशिरा पेरणी करणाऱ्या शेतकऱ्यांना आता उत्पादन कमी होण्याची चिंता नाही.
- ज्या भागात तापमान जास्त असतं, तिथल्या शेतकऱ्यांना या गव्हाचा मोठा फायदा होईल.
- रोग-प्रतिरोधक क्षमता असल्यामुळे कीटकनाशकांचा खर्च कमी.
- जास्त उत्पादनामुळे शेतकऱ्यांना जास्त नफा मिळू शकतो.
उत्पादन व भावावर परिणाम
गव्हाचं उत्पादन जर या नव्या प्रकारामुळे वाढलं तर –
- देशांतर्गत बाजारात गव्हाचा पुरवठा वाढेल.
- गव्हाच्या भावात स्थिरता येऊ शकते.
- आयात करण्याची गरज कमी होईल.
शेतकऱ्यांच्या प्रतिक्रिया
हरियाणातील काही शेतकऱ्यांनी प्राथमिक चाचणीत हा गहू पिकवून पाहिला आहे.
एका शेतकऱ्याचं म्हणणं – “आमच्या भागात मार्च महिन्यात तापमान खूप वाढतं. पण या नव्या गव्हाने तरीही चांगलं उत्पादन दिलं. यामुळे आमचं नुकसान कमी झालं.”
व्यापक परिणाम
भारतासारख्या देशात गहू हा मुख्य अन्नधान्य आहे. हवामान बदलामुळे जर गव्हाचं उत्पादन घटलं तर देशाच्या अन्नसुरक्षेलाही धोका निर्माण होऊ शकतो. अशा वेळी HAU ने विकसित केलेला हा गहू प्रकार शेतकरी व ग्राहक दोघांसाठीही सकारात्मक ठरू शकतो.
हरियाणा कृषी विद्यापीठाने विकसित केलेला WH-1309 गहू प्रकार शेतकऱ्यांसाठी वरदान ठरू शकतो. हवामान बदलाचा फटका कमी करण्यास मदत, जास्त उत्पादन आणि उच्च दर्जाचं धान्य यामुळे हा प्रकार देशभर गव्हासाठी नवा पर्याय ठरू शकतो.