वागदरवाडी (ता. पुरंदर, जि. पुणे): पुरंदर तालुक्यातील वागदरवाडी परिसरात शेतकऱ्यांसमोर अवघ्या ५० फुटांवर बिबट्याचे दर्शन झाल्याची घटना समोर आली असून संपूर्ण शेतशिवारात भीतीचं सावट पसरलं आहे. सायंकाळच्या सुमारास शेतात पाण्याचे नाले पाहायला गेलेल्या शेतकऱ्याला अचानक बिबट्या दिसल्याने काही क्षण तो स्तब्ध झाला. त्याने शांतपणे मागे सरकत जीव वाचवला, मात्र या घटनेनंतर गावकऱ्यांमध्ये प्रचंड संभ्रम आणि धास्ती निर्माण झाली आहे.
शेतकऱ्यांसमोर ५० फुटांवर बिबट्या; थरारक काही क्षण
स्थानिक माहितीप्रमाणे, वागदरवाडी येथील काही शेतांमध्ये ऊस, भाजीपाला आणि हंगामी पिकं लागवडीत आहेत. सोमवारी सायंकाळी साडेसहा वाजता एका शेतकऱ्याने शेतात जाऊन मोटारचे पाणी बंद करण्यासाठी फेरफटका मारला.
तेव्हा ऊसाच्या पट्ट्यालगत असलेल्या ओढ्याकडे तो जात असताना त्याला अवघ्या ५० फुटांवर रस्त्याच्या कडेला बसलेला बिबट्या दिसला. सुरुवातीला कुत्रा किंवा इतर प्राणी समजून तो पुढे जायला निघाला, पण काही क्षणांतच सावली हालल्यासारखी वाटली आणि त्याला बिबट्याचा डोळ्यातील चमक दिसला.
शेतकऱ्याने त्या क्षणी आरडाओरडा न करता शांतपणे मागे वळून हळूहळू पावलं मागे घेतली. काही अंतरावर पोहोचताच तो धावतच शिवारातील इतर शेतकरी आणि जवळच्या घरांकडे गेला. “जर त्या क्षणी घाबरून पळालो असतो तर कदाचित बिबट्या पाठी लागला असता,” अशी भावना त्याने नंतर गावकऱ्यांसमोर व्यक्त केल्याची माहिती मिळते.
व्हिडिओ–फोटो व्हायरल; वन विभागाला तातडीची माहिती
घटनेनंतर काही युवा शेतकरी मोबाईल घेऊन त्या परिसराकडे गेले. दूरवरून बिबट्याचा हलता प्रतिबिंब आणि त्याचे डोळे चमकताना दिसल्याचा दावा काहींनी केला. काही शेतकऱ्यांनी दूरवरून मोबाईलवर चित्रीकरण केल्याचंही सांगितलं जात आहे.
ही माहिती आणि छायाचित्रं व्हॉट्सअॅप ग्रुपवर शेअर होताच वागदरवाडी, जवळची गावं आणि पुरंदर परिसरात बिबट्याच्या उपस्थितीची बातमी वाऱ्यासारखी पसरली. नंतर ग्रामस्थांनी वन विभागाच्या स्थानिक अधिकाऱ्यांना फोनवर माहिती दिली.
वन विभागाने रात्री उशिरापर्यंत शिवाराची पाहणी केली, बिबट्या दिसल्याची शक्यता असलेल्या ठिकाणी पावलांचे ठसे (पगमार्क) आणि विष्ठा यांसारखी चिन्हं तपासून प्राथमिक नोंद केली, अशी माहिती ग्रामस्तरावरून मिळते.
शेतशिवारात भीतीचं सावट – रात्री शेतात जाणं कमी
या घटनेनंतर वागदरवाडी व आसपासच्या शिवारातील शेतकऱ्यांनी रात्री एकट्यानं शेतात न जाण्याचा निर्णय घेतला आहे.
- ऊस आणि जाड पिकांच्या पट्ट्यात
- लहान ओढ्यांच्या बाजूच्या झुडपांत
- विहिरी–कुंडाजवळील पडक्या जागांवर
बिबट्या दिवसा लपून बसून रात्री शिकारासाठी बाहेर पडू शकतो, अशी चर्चा गावात सुरू आहे.
सरकारी नोकरीसाठी किंवा इतर कामासाठी पुणे–जेजुरी परिसरात ये–जा करणाऱ्या कुटुंबांतील काही सदस्यांचा रात्री उशिरा गावात परतण्याचा क्रम असतो. आता मात्र “जास्त उशीर होणार असेल तर गावातील कुणी तरी मोटारसायकलने थांबून घ्यायला येईल” अशी व्यवस्था कुटुंबांनी ठरवायला सुरुवात केल्याचं ग्रामस्थ सांगतात.
विशेषतः शाळा–कॉलेजला जाणारी मुलं, महिला आणि वृद्ध यांच्यासाठी सकाळ–संध्याकाळच्या वेळी एकट्यानं पायवाटेने न चालण्याचा सल्ला पालक स्वतःच देत आहेत.
“आधी पाळीव प्राण्यांवर हल्ले, आता थेट शेतात दर्शन” – ग्रामस्थांचा आरोप
गावकऱ्यांचे म्हणणे आहे की, गेल्या काही महिन्यांत पाळीव कुत्रे, शेळ्या आणि एखादी वासरं यांच्यावर अचानक हल्ले होण्याच्या घटना आसपासच्या शिवारात घडल्या होत्या. काही वेळा सकाळी शेतात गेल्यावर ओढ्याजवळ किंवा उसाच्या बांधात प्राण्याचे अवशेष दिसत असत; मात्र त्या वेळी नेमका कोणता वन्यप्राणी असेल, याबद्दल स्पष्टता नव्हती.
“आता शेतकऱ्यांसमोर ५० फुटांवर बिबट्या दिसल्याचा प्रसंग घडल्यानंतर आम्हाला मागच्या घटनांचा संदर्भ जोडला गेल्यासारखं वाटतंय,” असं काही ज्येष्ठ शेतकऱ्यांचं म्हणणं आहे.
ग्रामस्थांचा आरोप असा की, काहीवेळा पायाचे ठसे दिसल्याची माहिती किंवा पाळीव जनावरांच्या हल्ल्यांबाबत तक्रार दिल्यानंतरही कडक उपाययोजना करण्यात वन विभागाकडून पुरेशी तत्परता दिसली नाही.
वन विभागाकडून गस्त, पिंजरा व जनजागृतीचे आश्वासन
वन विभागाच्या स्थानिक पथकाने रात्री आणि सकाळी पुन्हा एकदा शेतशिवाराची पाहणी केली.
अधिकाऱ्यांनी ग्रामस्थांना सांगितले –
- बिबट्या कायमस्वरूपी इथे थांबला आहे, असे अद्याप स्पष्ट नाही
- काही काळ कॅमेरा ट्रॅप, पगमार्क आणि पाळीव प्राण्यांवरील हल्ल्यांच्या नोंदी पाहून प्रत्यक्ष स्थिती समजून घेण्यात येईल
- आवश्यकता भासल्यास योग्य ठिकाणी पिंजरा (कॅज) बसवण्याचा प्रस्ताव वरिष्ठ कार्यालयाला पाठवला जाईल
यासोबतच वन विभागाने ग्रामसभा घेऊन जनजागृती करण्याचं आश्वासन दिलं आहे. बिबट्या दिसल्यास आरडाओरडा न करता, प्राण्याला उचकावू नये, दूरून शांतपणे बाजूला व्हावं, रात्री टॉर्च, काठी, गटाने जाणं अशा साध्या उपायांचं पालन करावं, असा सल्ला अधिकाऱ्यांनी दिल्याची माहिती मिळते.
शेतकऱ्यांसाठी काही महत्त्वाच्या सूचना
गावातील काही ज्येष्ठ शेतकरी आणि वन्यजीवांवर काम करणारे स्वयंसेवी कार्यकर्ते मिळून शेतकऱ्यांना पुढील उपाय सुचवत आहेत:
- रात्री किंवा पहाटे एकट्यानं शेतात जाऊ नये
- शक्यतो ३–४ जणांच्या गटाने, हातात काठी, टॉर्च घेऊनच शिवारात जावं
- ऊस, जाड पिकं, ओढ्याच्या कडेला असलेल्या झुडपांजवळ शांतपणे चालावं, अचानक पळापळ करू नये
- पाळीव जनावरं रात्री शेताऐवजी घराजवळ, प्रकाश असलेल्या जागी बांधावीत
- बिबट्या दिसल्यास किंवा पायाचे ठसे आढळल्यास तात्काळ वन विभागाला आणि ग्रामपंचायतीला माहिती द्यावी
गावकऱ्यांचे म्हणणे आहे, “अवाजवी भीती ठेवणं योग्य नाही, पण निष्काळजीपणा केला तर एक चूक जीवावर बेतू शकते. म्हणून शेतीही करायची आणि स्वतःची सुरक्षितताही सांभाळायची – हा तोल सध्या महत्त्वाचा आहे.”
“शेतीत काम करावं की सुरक्षिततेचा विचार करावा?” – बळीराजाची कोंडी
वागदरवाडी आणि परिसरातील बरेच शेतकरी ऊस, भाजीपाला आणि हंगामी फळपिकांवर अवलंबून आहेत. सध्या पाणी व्यवस्थापन, खतं, काटकसरी निंदणी अशी कामं सुरू आहेत.
बिबट्याच्या भीतीमुळे
- अनेकांनी संध्याकाळी उशिराची कामं कमी केली,
- काहींनी कुटुंबातील महिलांना आणि मुलांना शेतकामापासून जाणीवपूर्वक दूर ठेवायला सुरुवात केली,
- तर काही जणांनी शेजारी–पाजारी मिळून “गटात शेतकाम” करण्याचा निर्णय घेतला.
“शेती सोडून देता येणार नाही, आणि प्राणापेक्षा मोठं काही नाही. सरकारनं आणि वन विभागानं बिबट्या आणि माणूस – दोघांच्या सुरक्षिततेचा समतोल साधणारी ठोस योजना केली पाहिजे,” अशी मागणी गावकऱ्यांकडून होत आहे.