PM धन धान्य कृषि योजना : केंद्र सरकारची PM धन धान्य कृषि योजना (PM Dhan-Dhanya Krishi Yojana) ही नवी योजना देशातील १०० कमी उत्पादनक्षम कृषी जिल्ह्यांमध्ये शेतीचा दर्जा उंचावण्यासाठी सुरू केली जात आहे. या योजनेचा उद्देश म्हणजे अशा जिल्ह्यांमध्ये सिंचन, साठवण, पिकांचे विविधीकरण आणि वित्तीय सुविधा सुधारून शेतकऱ्यांचे उत्पन्न दीर्घकाळासाठी वाढवणे.
या १०० जिल्ह्यांची निवड अशा भागांमधून झालेली आहे जिथे:
- प्रति हेक्टर उत्पादन तुलनेने कमी आहे,
- सिंचन सुविधा मर्यादित आहेत,
- गोदाम, कोल्ड स्टोरेज, प्रक्रिया युनिट्स कमी आहेत,
- आणि छोट्या शेतकऱ्यांना कर्ज व मार्केटपर्यंत पोहोचण्यात अडचणी येतात.
योजनेतील मुख्य दिशा अशी:
- सिंचन सुधारणा: लहान सिंचन प्रकल्प, canal repair, micro-irrigation व जलसंधारण कार्य.
- साठवण व प्रक्रिया: स्थानिक पातळीवर गोदामे, कोल्ड स्टोरेज, grading–packing युनिट्स.
- पिकांचे विविधीकरण: केवळ पारंपरिक पिकांवर न राहता pulses, oilseeds, high-value crops याकडे वळण्यास प्रोत्साहन.
- कर्ज व बाजार: KCC, बँक–SHG–FPO यांच्या माध्यमातून स्वस्त कर्ज, तसेच बाजाराशी थेट जोडणी.
प्रत्येक जिल्ह्यासाठी स्वतंत्र “District Agriculture Plan” बनवण्याची तरतूद आहे. त्यानुसार त्या भागासाठी सर्वात महत्त्वाच्या कामांना प्राधान्य दिले जाईल – एखाद्या जिल्ह्यात सिंचन, तर दुसऱ्या जिल्ह्यात साठवण किंवा processing यावर जास्त भर असू शकतो.
ही योजना PM-KISAN, PMFBY, KCC, pulses mission इत्यादी इतर योजनांना पूरक आहे. त्या योजना थेट पैसे किंवा विमा देतात; तर PM धन धान्य कृषि योजना शेतीला मजबूत पायाभूत सुविधा देण्यावर लक्ष केंद्रित करते.