नागपूर, २६ नोव्हेंबर २०२५ : मध्य भारतातील सर्वात मोठं कृषी प्रदर्शन ‘अॅग्रोव्हिजन २०२५’ (Agrovision 2025) यंदा नागपूरमध्ये तब्बल चार दिवस रंगलं. PDKV ग्राउंड, डाभा येथे भरलेल्या या मेळाव्यात दररोज साधारण १ लाखांहून अधिक शेतकरी, विद्यार्थी आणि कृषीव्यावसायिकांनी हजेरी लावल्याची माहिती आयोजकांनी दिली. त्यामुळे एकूण ३ ते ४ लाखांहून अधिक शेतकऱ्यांनी या मेळाव्याला भेट दिल्याचा प्राथमिक अंदाज व्यक्त करण्यात येतो.
या वर्षीच्या अॅग्रोव्हिजनचा भर AI आधारित शेती, स्मार्ट सोइल मॅपिंग आणि विदर्भातील संत्रा प्रोसेसिंग उद्योग मजबूत करण्यावर होता. या पार्श्वभूमीवर केंद्रीय रस्ते वाहतूक मंत्री नितीन गडकरी यांनी शेतकऱ्यांसमोर नवे प्रयोग, करार आणि ‘ऑरेंज इकॉनॉमी’चा रोडमॅप मांडला.
३ लाखांहून अधिक शेतकरी, तरुणांची मोठी उपस्थिती
अॅग्रोव्हिजन २०२५ दरम्यान भरलेल्या विविध कार्यशाळा, सेमिनार आणि प्रात्यक्षिकांना सुमारे ३० हजारांहून अधिक शेतकऱ्यांनी थेट सहभागी म्हणून हजेरी लावली. तर दिवसभरातील एकूण गर्दी दररोज १ लाखांपेक्षा जास्त असल्याची नोंद आहे. आयोजकांच्या मते, यंदा विशेषतः तरुण शेतकरी, कृषी विद्यार्थी आणि महिला बचत गटांची उपस्थिती लक्षणीय होती.
प्रदर्शनात ड्रोन, सेन्सर, स्मार्ट सिंचन प्रणाली, प्रिसिजन फार्मिंग, सौर ऊर्जेवर चालणारी पंपसिस्टिम, आधुनिक कृषी अवजारे, बियाणे-कंपन्या, खाद्य उद्योग, बँका, विमा कंपन्या आणि स्टार्टअप्स अशा शेकडो स्टॉल्सला शेतकऱ्यांनी मोठी गर्दी केली.
AI आधारित शेतीला गडकरींचा जोरदार पाठिंबा
अॅग्रोव्हिजनच्या मुख्य सत्रात बोलताना नितीन गडकरी यांनी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) वापरून शेती उत्पादन वाढवण्याचे आवाहन केले. त्यांनी स्वतःच्या शेतात AI आधारित सल्ल्याच्या मदतीने प्रती एकर सुमारे १५ क्विंटल तूर उत्पादन मिळाल्याचं उदाहरण देत, योग्य तंत्रज्ञान वापरल्यास कमी पाणी आणि कमी खतांमध्येही चांगला प्रति-एकर उत्पादन मिळू शकतो, असे सांगितले.
त्यांनी पुढे सांगितले की,
- ऊस पिकात AI आणि डेटा-आधारित सल्ल्यामुळे पाणी आणि खतांचा वापर जवळपास अर्धा होऊ शकतो,
- सॅटेलाइट डेटा, हवामान माहिती आणि ड्रोन प्रतिमांच्या आधारे प्रत्येक शेतासाठी वेगळी शेती योजना तयार करता येते,
- AI च्या मदतीने रोग-कीड आल्यावर आधीच सूचना देणारी “अॅलर्ट सिस्टिम” विकसित करता येते.
अॅग्रोव्हिजन फाउंडेशन आणि बारामती येथील अॅग्रीकल्चर डेव्हलपमेंट ट्रस्ट यांच्यात AI-आधारित शेतीसाठी करार (MoU) करण्यात आला. ‘Agri Pilot’ सारख्या स्टार्टअपकडून सॅटेलाइट डेटा, हवामान स्टेशन आणि ड्रोन यांच्या मदतीने पीक-विशिष्ट रणनीती शेतकऱ्यांना दिली जाणार असल्याचे या मंचावर स्पष्ट करण्यात आले.
गडकरी यांनी सुचवले की, सुरुवातीला १,००० शेतकऱ्यांची निवड करून त्यांच्याकडे AI आधारित शेतीचे मॉडेल प्रत्यक्षात दाखवले जाईल आणि पुढच्या अॅग्रोव्हिजनमध्ये त्यांच्या कामाचा अनुभव संपूर्ण देशासमोर ठेवला जाईल.
विदर्भासाठी ‘ऑरेंज इकॉनॉमी’ आणि संत्रा प्रोसेसिंगवर फोकस
नागपूर आणि विदर्भ हा प्रदेश आधीपासूनच संत्रा उत्पादनासाठी प्रसिद्ध आहे. मात्र उत्पादन चांगलं असूनही, योग्य प्रोसेसिंग आणि ब्रँडिंगचा अभाव असल्याने शेतकऱ्यांना पूर्ण दर मिळत नाही, याकडे गडकरी यांनी लक्ष वेधले.
अॅग्रोव्हिजनच्या सत्रात त्यांनी —
- स्पेनमधील व्हॅलेन्सिया या भागात वापरल्या जाणाऱ्या संत्रा तंत्रज्ञानाचा अभ्यास करून ते विदर्भात आणल्याचे सांगितले,
- उच्च दर्जाच्या रोपांमुळे प्रती झाड उत्पादन वाढते आणि झाडांचे आयुष्यही जास्त राहते,
- संत्र्याचे ज्यूस, पल्प, कन्संट्रेट, कँडी, ऑरेंज बर्फी, फ्लेव्हर आणि ऑईल अशा विविध प्रकारांनी प्रोसेसिंग करून “हाय व्हॅल्यू सिट्रस इकॉनॉमी” तयार करता येते,
- प्रगत तंत्रज्ञान आणि कोल्ड-चेनमुळे नागपूर संत्र्याला आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत चांगला दर मिळू शकतो.
यासोबतच, केंद्र सरकारकडून नागपूरमध्ये क्लीन प्लांट हब उभारून संत्रा शेतकऱ्यांना रोगमुक्त रोपे उपलब्ध करून देण्याचा आराखडा असल्याचेही कार्यक्रमात सांगितले गेले. यामुळे चुकीच्या रोपांमुळे होणारे लाखोंचे नुकसान थांबेल आणि दीर्घकालीन उत्पादन वाढेल, अशी अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली.
स्मार्ट सोइल मॅपिंग, दूध आणि इतर क्षेत्रांनाही चालना
अॅग्रोव्हिजन फाउंडेशन आणि नागपूर येथील National Bureau of Soil Survey and Land Use Planning (NBSS-LUP) यांच्यात स्मार्ट सोइल मॅपिंगसाठी करार करण्याची घोषणा करण्यात आली. या करारानुसार विविध तालुक्यांच्या जमिनीचे डिजिटल नकाशे, पोषण स्थिती आणि जलधारण क्षमता याचा डेटाबेस शेतकऱ्यांसाठी उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न होईल.
गडकरी यांनी आपल्या भाषणात विदर्भातील दुध उत्पादन, बायोफ्युएल, बांबू उत्पादने, मत्स्य व्यवसाय, प्राणीपालन, सौर ऊर्जा अशा क्षेत्रांतील संधींचा पुनरुच्चार केला. बुटीबोरी येथे उभारल्या जाणाऱ्या Mother Dairy च्या नवीन प्लांटमुळे दूध संकलन आणि गायी-म्हशींसाठी चांगल्या दर्जाच्या पशुखाद्याची उपलब्धता वाढेल, अशी माहितीही या दरम्यान देण्यात आली.
शेतकऱ्यांसाठी पुढचा संदेश – पारंपरिक शेतीसोबत स्मार्ट तंत्रज्ञान
अॅग्रोव्हिजन २०२५ चा मुख्य संदेश असा राहिला की,
- पारंपरिक अनुभव आणि स्मार्ट तंत्रज्ञान (AI, ड्रोन, डेटा-आधारित सल्ला) यांची सांगड घातल्यास,
- संत्रा, ऊस, तूर, सोयाबीन, धान यासह सर्व पिकांमध्ये उत्पादन आणि नफा वाढवता येतो,
- प्रोसेसिंग, व्हॅल्यू अॅडिशन आणि सहकारी मॉडेलद्वारे शेतकरी थेट बाजारात मजबूत भूमिका घेऊ शकतात.
यंदाच्या प्रचंड गर्दीमुळे आणि AI तसेच ऑरेंज प्रोसेसिंगविषयी वाढलेल्या उत्सुकतेमुळे, पुढील काही वर्षांत विदर्भातील शेतीचे चित्र बदलण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.