छत्रपती संभाजीनगर/लातूर, 16 ऑक्टोबर 2025: यंदाच्या अतिवृष्टी-पुरामुळे मराठवाड्यातील अनेक शेतकऱ्यांच्या शेतविहिरी बसल्या/कोसळल्या, तर काही ठिकाणी विहिरींमध्ये गाळसंचयन व पाण्याचा प्रवाहमार्ग बदलल्याने सिंचन व्यवस्थाच विस्कळीत झाली. या पार्श्वभूमीवर राज्य शासनाने ‘विहीर दुरुस्ती अनुदान’ म्हणून ₹30,000 पर्यंतची मदत जाहीर केली आहे. उद्देश स्पष्ट—रब्बी पेरणीपूर्वी पाणीपुरवठा पुन्हा सुरळीत करून उत्पादनातील घसरण थांबवणे आणि शेतकऱ्यांचा कॅश-फ्लो स्थिर ठेवणे.
योजनेचा गाभा—काय मिळणार, कोणाला मिळणार?
- अनुदान मर्यादा: प्रति विहीर ₹30,000 (किंवा प्रत्यक्ष दुरुस्ती खर्च—जे कमी असेल ते).
- पात्रता: पुर/अतिवृष्टीमुळे कोसळलेली, बसलेली किंवा मोठ्या प्रमाणात गाळ भरलेली शेतविहीर. अधिकृत पंचनाम्यात नोंद असणे आवश्यक.
- प्रक्रिया कोण राबवेल? ग्रामपंचायतीमार्फत/ग्रामसेवकांच्या मदतीने ग्राम-स्तरावर अंमलबजावणी, ब्लॉक डेव्हलपमेंट ऑफिसर (BDO) पातळीवर देखरेख.
- पारदर्शकता उपाय: जिओ-टॅगिंग (कामापूर्वी-नंतरचे फोटो), माप/कामाची नोंद, आणि ऑनलाईन ट्रॅकिंग—जिल्हा प्रशासनाच्या नियंत्रणाखाली.
अर्ज कसा कराल—स्टेप-बाय-स्टेप (झटपट मार्गदर्शक)
- पंचनामा मिळवा: तलाठी/महसूल-टीम/कृषी सहाय्यकाकडून पंचनामा अहवालाची प्रत घ्या (विहीर क्रमांक/गटमौजा/स्थान-निर्देश अचूक).
- दस्तऐवज तयार ठेवा: 7/12 उतारा, आधार (Aadhaar), Aadhaar-सीडेड बँक खाते (IFSC), विहिरीचे पूर्व-पश्चात फोटो.
- अर्ज सादर: ग्रामपंचायत कार्यालय/BDO येथे नमुना अर्जात सर्व तपशील भरा; रसीद/डायरी नंबर जतन करा.
- तांत्रिक मान्यता: ग्राम-स्तरीय समिती/BDO दुरुस्तीची गरज, अंदाजपत्रक व मोजमाप प्रमाणित करतील.
- दुरुस्ती अंमलबजावणी: खड्डा साफसफाई, गाळ काढणे, आरसीसी रिंग/वॉल दुरुस्ती, कॅचमेंट सुधारणा, ड्रेनेज इ. टप्प्यांनुसार काम.
- जिओ-टॅगिंग/मोजमाप नोंद: कामापूर्वी-नंतरचे फोटो, लाँग/लॅट नोंद, आणि कामकाजाची मोजणी पुस्तिका तयार.
- DBT पेमेंट: पडताळणीनंतर Direct Benefit Transferने रक्कम थेट खात्यात; SMS/व्हॉट्सअॅप अलर्ट.
MGNREGAद्वारे शेतजमीन पुनर्संचयित (अतिरिक्त दिलासा)
पुरामुळे मातीकपात/गाळसंचयन झालेल्या लहान-मोठ्या शेतजमिनींच्या पुनर्संचयितीकरणासाठी (विशेषत: 2 हेक्टरपर्यंतचे लघु/सीमांत शेतकरी) मनरेगा (MGNREGA) अंतर्गत कामे हाती घेण्याची तरतूद. मजुरी:साहित्य = 60:40 असा अर्थसंकल्पीय समतोल; ग्रामपंचायत अंमलबजावणी करणार. नालाबांध, कंटूर बंडिंग, फार्म पोंड/शेततळी स्लीट रिमुव्हल, ड्रेनेज सुधारणा—अशा कामांना प्राधान्य.
शेतकऱ्यांसाठी ‘क्विक चेकलिस्ट’ (काम सुरू करण्यापूर्वी):
- सुरक्षा प्रथम: विहिरीच्या कडांची स्ट्रक्चरल स्थिरता तपासूनच उतरा; दोऱ्या/हॅल्मेट/भिंतींचे सपोर्ट वापरा.
- तांत्रिक सल्ला: शक्य असल्यास BDO/कृषी अभियांत्रिकी विभाग किंवा अनुभवी विहीर-ठेकेदाराचा साईट व्हिजिट घ्या.
- डिझाइन सुधारणा: पुढे पुराची पुनरावृत्ती थांबवण्यासाठी कॅचमेंट चॅनेल/ड्रेनेज ठेवा; गार्ड वॉल/रिंग मजबुतीकरण करा.
- किमतींचे पुरावे: माल-साहित्याच्या बिल/कोट व मजुरीची पावती जतन—तपासणीला उपयुक्त.
- जिओ-टॅग फोटो: काम सुरू करण्यापूर्वी, मध्ये आणि पूर्ण झाल्यानंतर तीन टप्प्यांत फोटो; दिनांक-वेळ दिसतील असे.
- DBT तपशील: खाते सक्रिय/IFSC बरोबर; Aadhaar-सीडिंग खात्रीशीर.
परिणाम—रब्बी हंगामावर थेट सकारात्मक प्रभाव
विहिरींची दुरुस्ती वेळेवर झाल्यास ड्रिप/स्प्रिंकलर असलेल्या पट्ट्यांमध्ये ओल व्यवस्थापन योग्य राहील; हरभरा/ज्वारी/गहू/मोहरी पेरणीची विंडो चुकणार नाही. भाजीपाला पट्ट्यांमध्ये (कांदा/टोमॅटो/वांगी) पिकांची रूट-रिकव्हरी जलद होऊन उत्पादनातील घसरण रोखणे शक्य. ऊस/बागायती क्षेत्रात मायक्रो-इरीगेशन सातत्याने चालू ठेवता येईल.
FAQ—शेतकरी वारंवार विचारतात
- प्र. माझ्या विहिरीचा पंचनामा नाही; आता मिळेल का?
उ: ग्राम/तहसील प्रशासनाकडे पुनर्पडताळणी/उशीरा पंचनामा विनंती करता येते. पुरावे (फोटो/व्हिडिओ/शेजाऱ्यांच्या साक्षी) जोडावेत. - प्र. आधी स्वतः दुरुस्ती केली; नंतर अर्ज देऊ शकतो का?
उ: काही प्रकरणांत बिले/फोटो/मोजणी पुराव्यावर प्रतिपूर्ती शक्य; स्थानिक सूचनांनुसार. - प्र. किती दिवसात रक्कम मिळते?
उ: कामकाज पूर्ण–पडताळणी–एंट्रीनंतर DBT प्रक्रिया सुरू; जिल्ह्यानुसार कालावधी वेगळा असू शकतो. - प्र. माझी जमीन 2 हेक्टरपेक्षा जास्त; MGNREGA मिळेल का?
उ: नियमांनुसार लहान/सीमांत शेतकऱ्यांना प्राधान्य; तरी काही पूरक कामे ग्रामसभेच्या मंजुरीने करता येतात.
फसवणूक टाळा—हे लक्षात ठेवा
‘प्रोसेसिंग फी/कमीशन’ मागणाऱ्यांपासून सावध रहा; अर्ज फक्त ग्रामपंचायत/BDOमार्फत. जिओ-टॅग फोटो स्वतःच्या मोबाईलवर सेव्ह ठेवा; कोणताही OTP/बँक तपशील अनोळखी व्यक्तीला देऊ नका.