लासलगाव (नाशिक) : देशातील सर्वात मोठ्या कांदा बाजारपेठेत मानल्या जाणाऱ्या लासलगाव APMC मध्ये नव्या खरीप कांद्याच्या भावाने तब्बल ५५ टक्क्यांची उसळी घेतली आहे. शनिवारी सरासरी घाऊक दर २,००० रुपये क्विंटल असताना सोमवारी तो थेट ३,१०० रुपये क्विंटलवर पोहोचला. काही लॉटला कमाल ४,३०० रुपये क्विंटलपर्यंत दर मिळाल्याची नोंद बाजार समितीच्या आकडेवारीत करण्यात आली आहे.
४८ तासांत ५५% उसळी; २,००० वरून ३,१०० रुपये क्विंटल
लासलगाव बाजार समितीत सोमवारी सुमारे २,४०० क्विंटल नव्या खरीप कांद्याचा लिलाव झाला. या कांद्याला ५०० ते ४,३०० रुपये क्विंटल असा दर मिळाला, तर सरासरी भाव ३,१०० रुपये क्विंटलवर स्थिरावला. शनिवारी हा सरासरी दर २,००० रुपये होता. म्हणजे अवघ्या ४८ तासांत सरासरी कांदा भावात १,१०० रुपयांची वाढ झाली – जी टक्केवारीने पाहता सुमारे ५५% उसळी ठरते.
APMC अधिकाऱ्यांच्या माहितीनुसार, नव्या खरीप कांद्याची आवक अजून सुरुवातीच्या टप्प्यात आहे. त्यामुळे पुरवठा कमी आणि खरेदीदारांची स्पर्धा जास्त – या मिश्र परिणामामुळे दर झपाट्याने वर गेले. सामान्य दिवसांत लासलगाव बाजारात १५,००० क्विंटलांपर्यंत कांदा येत असतो, मात्र सोमवारी खरीप व उन्हाळी मिळून एकूण आवक सुमारे १०,५४६ क्विंटलच्या आसपासच राहिली.
कमी आवक, निर्यात आणि बियाण्यांची खरेदी – दरवाढीची तीन मुख्य कारणं
लासलगावमधील व्यापाऱ्यांच्या मते, नव्या खरीप कांद्याच्या दरवाढीमागे काही ठोस कारणं दिसत आहेत –
- कमी आवक: सप्टेंबर–ऑक्टोबरमधील अनियमित पावसामुळे खरीप कांद्याची लागवड आणि वाढ दोन्ही प्रभावित झाली. अनेक भागांत पिकांचा काही हिस्सा खराब झाल्याने बाजारात येणाऱ्या नव्या कांद्याची मात्रा अपेक्षेपेक्षा कमी आहे.
- निर्यातीची मागणी: बांगलादेश, श्रीलंका, नेपाळसारख्या देशांकडून भारतीय कांद्याला स्थिर मागणी आहे. उत्पादन खर्च वाढल्यामुळे भारताकडून जाणारा कांदा आधीच मर्यादित होता. कमी आवक असताना निर्यातीसाठी होणारी खरेदी वाढली की लिलाव भाव स्वाभाविकपणे वर खेचले जातात, असं व्यापाऱ्यांचं म्हणणं.
- बीज कंपन्यांची खरेदी: काही बियाणे कंपन्या आणि प्रक्रिया उद्योग संस्थांकडूनही उच्च दर्जाच्या निवडक कांद्याची बियाण्यासाठी खरेदी सुरू असल्याचं APMC सूत्रांचं म्हणणं आहे. या प्रीमियम मागणीमुळे चांगल्या दर्जाच्या कांद्याला वरचा दर मिळतो आणि सरासरी भावही वाढतो.
उन्हाळी कांदा अजूनही स्वस्त; शेतकऱ्यांमध्ये मिसळलेली भावना
नव्या खरीप कांद्याला चांगला भाव मिळत असला तरी उन्हाळी (summer) कांदा अजूनही सरासरी १,१०० रुपये क्विंटल या पातळीवरच आहे. सोमवारी सुमारे ८,१४६ क्विंटल उन्हाळी कांदा विकला गेला. दोन्ही प्रकार मिळून एकूण १०,५४६ क्विंटल कांद्याचा लिलाव झाला.
काही महिन्यांपासून नाशिक पट्ट्यातील शेतकऱ्यांना उत्पादन खर्च १,८०० रुपये क्विंटलच्या आसपास असताना ८००–१,२०० रुपये क्विंटल अशा दराला कांदा विकावा लागत होता. उत्पादन खर्चापेक्षा कमी दरामुळे मोठ्या प्रमाणावर तोटा सहन करावा लागला.
अशा पार्श्वभूमीवर नव्या खरीप कांद्याच्या भावाला मिळालेली ३,१०० रुपयांची सरासरी पातळी शेतकऱ्यांसाठी थोडाफार दिलासा मानली जात आहे. जो शेतकरी कांदा अजूनही गोदामात साठवून ठेवून आहे, त्याला “पुढे दर अजून वाढतील काय?” या आशेने बाजार पाहण्याचा मोह होत आहे. पण ज्यांनी जुलै–ऑक्टोबर काळात १,०००–१,३०० रूपये क्विंटलच्या दराला कांदा विकून टाकला, त्यांच्यात हुरहूर आणि नाराजी दोन्ही भावना दिसत आहेत.
किरकोळ बाजारातही परिणाम – गृहिणी पुन्हा टेन्शनमध्ये
घाऊक दरात उसळी आली की काही दिवसांच्या अंतराने त्याचा परिणाम किरकोळ बाजारावरही दिसू लागतो. राज्यातील अनेक शहरांत निफाड–लासलगाव पट्ट्यातून जाणारा कांदा हा मोठा पुरवठा स्रोत आहे.
- घाऊक दर ३,१०० रुपये क्विंटल म्हणजे सरासरी ३१ रुपये किलो असा आकडा घसरून येतो, पण
- वाहतूक, सॉर्टिंग, दुकानदाराचा मार्जिन आणि मधले टप्पे धरले तर किरकोळ भाव ४०–५० रुपये किलोपर्यंत जाण्याची शक्यता व्यापाऱ्यांकडून व्यक्त केली जात आहे.
आधीच भाज्यांच्या वाढत्या दराने गृहिणींच्या बजेटचा समतोल बिघडलेला असताना “कांदा पुन्हा महाग होणार की काय?” असा प्रश्न शहरी ग्राहक विचारताना दिसत आहेत. तरीही सध्याची उसळी ही नव्या खरीप कांद्याच्या मर्यादित आवकेमुळे आलेली आंशिक व तात्पुरती वाढ असल्याचं बाजार तज्ज्ञांचं मत आहे.
पुढील आठवड्यांत काय चित्र राहू शकतं?
APMC अधिकाऱ्यांच्या अंदाजानुसार –
- डिसेंबरच्या मध्यावर नव्या खरीप कांद्याची दिवसाला येणारी आवक १५–१८ हजार क्विंटलपर्यंत वाढू शकते,
- पावसाची व्यत्ययकारी मालिका थांबली आणि रस्ते सुरळीत झाले तर ज्या शेतकऱ्यांनी कांदा शेतातच थांबवला आहे तेही हळूहळू माल बाजारात आणतील,
- आवक वाढली की घाऊक दर काही प्रमाणात खाली येण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
कांदा उत्पादक संघटनांचं म्हणणं आहे की, बाजारभाव उत्पादन खर्चाच्या वर राहणं हे कमीतकमी गॅरंटी असायला हवं. मागील दोन–तीन हंगामांचा अनुभव पाहता कधी तोटा, कधी उसळी – अशा रोलरकोस्टरमध्ये शेतकरी अडकले आहेत. त्यामुळे
- कांद्याला तळभाव (floor price) जाहीर करावा,
- किंवा भाव खूप घटल्यावर सरकारने बफर स्टॉकसाठी थेट APMC मधून खरेदी करावी,
अशी मागणी पुन्हा जोर धरू लागली आहे.
लासलगाव कांदा भाव – शेतकऱ्यांसाठी दिलासा की तात्पुरता शॉट?
सध्या तरी “लासलगाव कांदा भावात ५५% उसळी” ही केवळ हेडलाईन नाही, तर उन्हाळी कांद्याच्या तोट्याने त्रस्त असलेल्या शेतकऱ्यांसाठी तात्पुरता का होईना पण मिळालेला थोडा आर्थिक श्वास आहे.
तथापि, पुढील काही आठवड्यांत –
- खरीप कांद्याची प्रत्यक्ष स्थिती,
- राज्य सरकार आणि केंद्राकडून निर्यात–आयात, साठा आणि बफर खरेदीबाबतचा निर्णय,
- तसेच उत्तर भारतातील इतर राज्यांतील कांदा पुरवठ्याची परिस्थिती
या तिन्ही गोष्टींवर येत्या काळातील कांदा भाव अवलंबून राहणार आहेत. शेतकरी आणि ग्राहक – दोघांच्या नजरा आता लासलगाव APMC बोर्डवर दररोज झळकणाऱ्या आकड्यांवर खिळून आहेत, एवढं मात्र नक्की.