पुतूर (दक्षिण कन्नड, कर्नाटक) : कर्नाटकातील ‘ग्रामजन्य’ या शेतकरी उत्पादक कंपनीच्या (FPC) मध उत्पादकांना पंतप्रधान नरेंद्र मोदींच्या ‘मन की बात’तील उल्लेखानंतर अक्षरशः सुवर्णसंधी मिळाली आहे. रेडिओवर नाव घेतल्यानंतर अवघ्या एका दिवसात ONDC MyStore प्लॅटफॉर्मवरून आलेल्या ऑनलाइन ऑर्डर्समध्ये प्रचंड उसळी नोंदवली गेली आहे. साधारणपणे महिन्याला ५–१० ऑर्डर्स येणाऱ्या या ब्रँडला ‘मन की बात’नंतर एका दिवसात तब्बल ९० ऑर्डर्स मिळाल्याची माहिती संस्थेकडून देण्यात आली.
‘मन की बात’मधला उल्लेख आणि तात्काळ ऑर्डरांचा पाऊस
‘मन की बात’च्या १२८व्या भागात पंतप्रधान मोदींनी कर्नाटकातील दक्षिण कन्नड जिल्ह्यातील पुतूर तालुक्यातील ‘ग्रामजन्य’ या शेतकरी संघटनेचं विशेष कौतुक केलं. पुतूर परिसरातील समृद्ध सृष्टी, विविध फुलझाडं आणि जंगल भाग यामुळे इथल्या भागात मध उत्पादनासाठी अतिशय अनुकूल वातावरण आहे, असं त्यांनी विशेषत्वाने नमूद केलं.
मोदी म्हणाले की, ‘ग्रामजन्य’ या शेतकरी संघटनेने आधुनिक प्रक्रिया युनिट, प्रयोगशाळा, बाटलीकरण, स्टोरेज आणि डिजिटल ट्रॅकिंग यंत्रणा उभारून ग्रामीण भागातील मध थेट शहरी ग्राहकांपर्यंत पोचवण्याचं उत्कृष्ट काम केलं आहे. या उपक्रमामुळे सुमारे २,५०० पेक्षा जास्त शेतकऱ्यांना फायदा होत असल्याचंही त्यांनी सांगितलं.
या थेट उल्लेखानंतर ONDC च्या MyStore प्लॅटफॉर्मवर ‘Gramajanya’ ब्रँड शोधणाऱ्यांची संख्या अचानक वाढली. साधारणपणे महिन्याला मोजक्या ऑर्डर्स येत असताना, ‘मन की बात’ प्रसारणानंतर एका दिवसातच ९० ऑर्डर्स नोंदवल्या गेल्या, असं ग्रामजन्यचे संचालक रामप्रतीक करियाल यांनी सांगितलं.
१० टन प्रतिदिन क्षमतेचं आधुनिक प्रक्रिया केंद्र
‘ग्रामजन्य Farmers Producer Company’ पुतूर तालुक्यातील मुण्डूर येथे आधुनिक मध प्रक्रिया केंद्र उभारत आहे. सुमारे ५ कोटी रुपये खर्चाच्या या प्रकल्पाची दररोज १० मेट्रिक टन मध प्रक्रिया करण्याची क्षमता असेल. हे कर्नाटकातील सर्वात मोठ्या प्रक्रियाकेंद्रांपैकी एक ठरणार असल्याचं स्थानिक माध्यमांनी नमूद केलं आहे.
या प्रकल्पाला राष्ट्रीय मधमाशी पालन व मध मिशन (National Beekeeping and Honey Mission) अंतर्गत National Bee Board कडून सुमारे २ कोटी रुपयांचे अर्थसहाय्य मिळालं आहे. उर्वरित रक्कम कर्ज आणि शेतकरी भागभांडवलातून उभारण्यात येत आहे. म्हणजेच, ‘ग्रामजन्य’ हा केवळ व्यापारी प्रकल्प नसून शेतकऱ्यांच्याच गुंतवणुकीतून उभा राहणारा ग्रामीण उद्योग आहे.
सध्या या युनिटमध्ये ट्रायल प्रॉडक्शन सुरू आहे आणि जानेवारीपासून पूर्ण क्षमतेने उत्पादन सुरू करण्याची कंपनीची योजना आहे. याच पार्श्वभूमीवर ‘मन की बात’मधील उल्लेख हा “गोड सुरुवातीला मिळालेला राष्ट्रीय ब्रँडिंग बूस्टर” ठरल्याचं संचालकांनी स्पष्ट केलं आहे.
ग्रामीण मध थेट शहरी ग्राहकांपर्यंत – ‘ग्रामजन्य’चा मॉडेल
ग्रामजन्य FPCचं मॉडेल साधं पण परिणामकारक आहे –
- दक्षिण कन्नड आणि आसपासच्या भागातील शेतकरी जैविक पद्धतीने किंवा कमी रसायन वापरून मधाचे पोळे सांभाळतात,
- त्यांच्याकडून दर्जा तपासून मध खरेदी केला जातो,
- मुण्डूर येथील आधुनिक प्लांटमध्ये फिल्टरिंग, मॉइश्चर कंट्रोल, क्वालिटी टेस्टिंग आणि बाटलीकरण केलं जातं,
- आणि हा मध ONDC, ई-कॉमर्स आणि निवडक शहरी स्टोअर्सद्वारे ग्राहकांपर्यंत पोचवला जातो.
पूर्ण साखळीत ट्रेसिबिलिटी (मध कोणत्या शेतकऱ्याकडून, कोणत्या भागातून आला आहे याची डिजिटल नोंद) ठेवण्याची सुविधाही आहे. त्यामुळे ग्राहकांना “ग्रामीण मध, आधुनिक दर्जा” असा दुहेरी विश्वास मिळतो, तर शेतकऱ्यांना स्वतःचा मध ब्रँडच्या स्वरूपात शहरात पोचल्याचा अभिमान वाटतो.
शेतकऱ्यांसाठी थेट फायदा – अधिक भाव आणि खात्रीशीर बाजार
हल्ली अनेक ठिकाणी मध उत्पादक शेतकऱ्यांना मध्यस्थ व्यापाऱ्यांवर अवलंबून राहावं लागतं, दर ठरवताना पारदर्शकता नसते. त्यातच हवामान बदल, फुलझाडांची घट आणि रासायनिक फवारण्यांचा परिणाम यामुळे मध उत्पादनाचा किंवा गुणवत्तेचा धोका वाढला आहे.
‘ग्रामजन्य’सारखी शेतकरी उत्पादक कंपनी –
- शेतकऱ्यांकडून ठरलेल्या दर्जानुसार मध खरेदी करते,
- मार्केटिंग, ब्रँडिंग आणि ऑनलाइन विक्रीचा भार स्वतः उचलते,
- आणि मिळालेल्या नफ्यातील हिस्सा शेतकऱ्यांपर्यंत पोचवते.
PM मोदींच्या ‘मन की बात’तील उल्लेखानंतर ज्याप्रमाणे ऑर्डर्समध्ये झपाट्याने वाढ झाली, त्याचा थेट फायदा या शेतकरी समूहाला मिळणार आहे. संस्थेकडे सध्या सुमारे २ मेट्रिक टन मध साठा असल्याची माहिती देण्यात आली असून, पुढील काही महिन्यांत शेतकऱ्यांकडून मध खरेदी वाढवल्यानंतर उत्पादन आणखी वाढेल, असा अंदाज आहे.
‘मन की बात’मधील छोटा उल्लेख, पण ग्रामीण भारतासाठी मोठा सिग्नल
हनी मिशन, मध उत्पादन आणि मधमाशी पालनावर केंद्र सरकार गेल्या काही वर्षांत सातत्याने भर देत आहे. देशात मध उत्पादन ७६,००० मेट्रिक टनांवरून दीड लाख मेट्रिक टनांपेक्षा जास्त झालं, तसेच निर्यातही तीनपट वाढली, अशी माहिती स्वतः पंतप्रधानांनी कार्यक्रमात दिली.
या मोठ्या चित्रात ‘ग्रामजन्य’चा उल्लेख हा फक्त एका कंपनीचा गौरव नाही, तर –
- शेतकरी उत्पादक कंपन्यांच्या (FPC) मॉडेलला चालना,
- ग्रामीण पातळीवरील प्रक्रिया उद्योगांना राष्ट्रीय ओळख,
- आणि ऑनलाइन प्लॅटफॉर्मद्वारे “ग्रामीण उत्पादने – शहरी बाजार” हा मार्ग मजबूत करण्यासाठी दिलेला सिग्नल म्हणूनही पाहिला जातो.
कर्नाटकातील या छोट्याशा गावातून सुरू झालेल्या ‘ग्रामजन्य’ मध ब्रँडला आता देशभरातून येणाऱ्या ऑनलाइन ऑर्डर्समुळे नवं पंख फुटले आहेत. पुढील काही महिन्यांत हा उभारीचा ट्रेंड कायम राहिला, तर मध उत्पादक शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नात लक्षणीय वाढ होण्याची शक्यता तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत.