निवृत्तीनंतर शेतीचा नवा प्रवास
सातारा : कऱ्हाड तालुक्यातील किवळ गावातील माजी सनदी अधिकारी तानाजीराव साळुंखे यांनी निवृत्तीनंतर शेतीकडे वळत केलेल्या प्रयोगाने संपूर्ण परिसराचे लक्ष वेधून घेतले आहे. दीर्घकाळ प्रशासकीय सेवेत कार्यरत राहिल्यानंतर त्यांनी पुन्हा मातीशी जोडण्याचा निर्णय घेतला आणि त्यांनी थेट नगदी पिकात हात आजमावला. कमी क्षेत्रात पण जास्त नफा मिळवण्याच्या उद्देशाने त्यांनी दीड एकरात सातारी आल्याची लागवड केली आणि या छोट्या क्षेत्रातूनच तब्बल ₹10 लाखांचे उत्पन्न मिळवून दाखवले.
योग्य पीक निवड आणि नियोजनाचा पाया
शेती सुरू करण्यापूर्वी त्यांनी जमिनीची गुणवत्ता, पाण्याची उपलब्धता, हवामान आणि बाजारातील मागणी यांचा तपशीलवार अभ्यास केला. ऊसासारख्या पाणीखाऊ आणि खर्चिक पिकाऐवजी त्यांनी कमी पाण्यावर येणारे आणि चांगला भाव देणारे आल्याचे नगदी पीक निवडले. त्यांना विश्वास होता की योग्य व्यवस्थापन आणि तांत्रिक पद्धती वापरल्यास आले पीक आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर पर्याय ठरू शकते.
जमीन तयारी आणि लागवड प्रक्रिया
तानाजीराव साळुंखे यांनी मुरमाड आणि निचरा चांगला होणारी जमीन निवडली. त्यांनी जमिनीची दोनदा खोल नांगरट आणि दोनदा फणसणी करून माती भुसभुशीत केली. त्यानंतर सेंद्रिय खतांचा भरपूर वापर करून जमिनीची सुपीकता वाढवण्यात आली. साडेचार फूट अंतरावर उथळ सरी सोडून बेड तयार करण्यात आले आणि त्या बेडवर सातारी आल्याच्या दर्जेदार बियांची लागवड करण्यात आली. संपूर्ण प्रक्रियेत त्यांनी कुठेही तडजोड केली नाही, त्यामुळे एकरी जवळपास ₹3 लाख खर्च आला, परंतु हा खर्च नंतर मोठ्या उत्पन्नाने भरून निघाला.
उत्पादनात विक्रमी वाढ
काटेकोर व्यवस्थापन, रोगनियंत्रण आणि सिंचन नियोजनामुळे अवघ्या दीड एकरातून सुमारे 75 गाड्या आल्याचे उत्पादन मिळाले. या उत्पादनातून त्यांना जवळपास ₹10 लाखांपर्यंतची रक्कम मिळाली. मात्र विक्रीवेळी त्यांना एक अडचण भेडसावली. व्यापाऱ्यांनी आले “जुनं” आणि “नवं” असे विभागून वेगळे दर निश्चित केले होते. जुन्या आल्याला सुमारे ₹18,000 तर नव्या आल्याला ₹12,000 इतका दर मिळत होता. दरातील या फरकामुळे नफा काही प्रमाणात कमी झाला, तरीही एकूण उत्पादन अधिक असल्याने त्यांचा संपूर्ण प्रयोग यशस्वी ठरला.
शेतकऱ्यांसाठी प्रेरणादायी उदाहरण
तानाजीराव साळुंखे यांची ही कथा केवळ उच्च उत्पादनाची नाही, तर शेतीकडे पाहण्याच्या सकारात्मक दृष्टिकोनाची आहे. निवृत्तीनंतर नवीन प्रयोग करण्याचे धाडस आणि सातत्यपूर्ण मेहनतीमुळे त्यांनी अल्प क्षेत्रातही मोठे यश मिळवले. त्यांच्या शेताला आज अनेक शेजारी जिल्ह्यांतील शेतकरी भेट देत आहेत. आले पिकाची लागवड, खर्चाचे नियोजन, रोगनियंत्रण, सिंचन पद्धती, बाजारभावाची गणिते आणि उत्पादन वाढवण्याच्या तंत्रांबद्दल ते त्यांच्याकडून शिकत आहेत.
यशाचे सूत्र – योग्य निर्णय, मेहनत आणि नियोजन
तानाजीराव साळुंखे यांचा अनुभव सांगतो की योग्य पीक निवड, शिस्तबद्ध व्यवस्थापन आणि बाजारपेठेची जाण असेल तर कमी क्षेत्रातही जास्त नफा मिळवणे शक्य आहे. त्यांच्या या प्रयोगामुळे किवळ गावात आणि आसपासच्या भागात सातारी आल्याच्या शेतीबद्दल नवीन उत्सुकता निर्माण झाली असून अनेक शेतकरी आता या पिकाकडे वळण्याचा विचार करत आहेत.