स्मार्टफोन आज गावागावात पोचला आहे, पण अनेक शेतकऱ्यांच्या मोबाईलमध्ये अजूनही सोशल मीडिया आणि व्हिडिओ अॅप्सच जास्त असतात. प्रत्यक्षात, योग्य कृषी अॅप्स वापरले तर हवामानाचा अंदाज, बाजारभाव, सरकारी योजना, पिकांचा सल्ला आणि कर्जमाहिती – हे सगळं काही मिनिटांत हातात येऊ शकतं.
स्मार्ट शेतीचा विचार करत असाल, तर खालील ७ महत्त्वाची कृषी अॅप्स तुमच्या मोबाईलमध्ये असायलाच हवीत. ही यादी कोणत्याही कंपनीची जाहिरात नाही; शेतकऱ्याला प्रत्यक्ष उपयोग होईल या दृष्टीने निवडलेली अॅप्स आहेत.
१) kisan Suvidha – हवामान, बाजारभाव आणि सल्ला एकाच ठिकाणी
केंद्र सरकारचे Kisan Suvidha हे अधिकृत अॅप आहे. या अॅपमध्ये तुमचे गाव निवडले की पुढील काही दिवसांचे तापमान, पाऊस, वाऱ्याचा वेग अशा हवामान माहितीचे अपडेट मिळतात. तसेच जवळच्या APMCचे दैनंदिन बाजारभाव, पिकांचे सल्ले, कर्ज योजना आणि विमा योजनांची माहितीही इथे मिळते.
हवामानावर अवलंबून असलेल्या कापूस, हरभरा, डाळीदाना, फळे अशा पिकांसाठी हे अॅप खूप उपयोगी आहे. पावसाचा अंदाज लक्षात घेऊन फवारणी, खतव्यवस्था किंवा कापणीचे नियोजन शेतकरी करू शकतो.
२) mKisan / Kisan Call Centre – एसएमएस आणि कॉलवर थेट मार्गदर्शन
mKisan पोर्टलवर नोंदणी केल्यास हवामान, बाजारभाव आणि सरकारी योजनांची माहिती थेट SMS स्वरूपात मोबाईलवर येते. भाषेची निवड करता येते, त्यामुळे मराठीमध्ये संदेश मिळणे शक्य आहे.
याचसोबत, Kisan Call Centre (१८००१८१५५१) हा टोल-फ्री नंबरही लक्षात ठेवण्यासारखा आहे. शेतकरी थेट कॉल करून स्थानिक भाषेत कृषी तज्ञांकडून सल्ला घेऊ शकतो – कीडनियंत्रण, खतांचा समतोल वापर, नवीन वाण, पशुपालन अशा विविध विषयांवर.
मोबाईलमध्ये अॅप असो वा नसो, हा नंबर आणि SMS सेवा दोन्ही लो नेटवर्क असलेल्या भागातही कामी येतात.
३) PM-Kisan, PMFBY आणि इतर योजना अॅप्स – पैसे, विमा आणि अर्जांची खात्री
सरकारकडून मिळणाऱ्या अनेक योजनांचा केंद्रबिंदू म्हणजे PM-Kisan हप्ता आणि PMFBY (प्रधानमंत्री फसल बीमा योजना).
- PM-Kisan अॅप वरून हप्त्याची स्थिती, आधार लिंक आहे का नाही, KYC पूर्ण झाली आहे का, बँक खाते योग्य आहे का – हे सर्व तपासता येते. शेतकऱ्याची जमीन माहिती आणि मिळालेले हप्ते अॅपमध्ये स्पष्ट दिसतात.
- PMFBY किंवा फसल विमा संबंधित काही राज्य अॅप्समधून पिकविमा अर्जाची स्थिती, प्रीमियम, आणि दावा नोंदणीबद्दल अपडेट मिळतात.
या अॅप्सचा खरा फायदा असा की, गावातील एजंटने अर्ज केला की नाही, ऑफिसात कागद पडून राहिले आहेत अशी शंका न ठेवता शेतकरी स्वतः मोबाईलवरून स्टेटस पाहू शकतो.
४) माती आरोग्य कार्ड / Soil Health Card – मातीला पाहून खतांचा हिशोब
उत्पादन कमी येते, पण कारण कळत नाही – अशी अनेकांची तक्रार असते. इथे मदतीला येते Soil Health Card संबंधित अॅप्स. काही राज्यांमध्ये स्वतंत्र अॅप, तर काही ठिकाणी एकाच राष्ट्रीय अॅपमधून माती चाचणी अहवाल पाहता येतो.
यामध्ये तुमच्या शेतीतील:
- NPK (नत्र, स्फुरद, पालाश) पातळी,
- सूक्ष्म अन्नद्रव्ये,
- pH, EC, Organic Carbon
अशी माहिती असते. अॅप मध्येच कुठल्या पिकासाठी किती आणि कोणत्या प्रकारचे खत द्यावे याची शिफारस दिलेली असते.
यामुळे अंदाजपंचे खत टाकण्यापेक्षा मोजून, संतुलित खत वापर शक्य होतो; खर्चही कमी होतो आणि मातीही दीर्घकाळ सुपीक राहते.
५) राज्य कृषी विद्यापीठ / कृषी विभाग अॅप्स – स्थानिक भाषेत, स्थानिक परिस्थितीसाठी
महाराष्ट्रात अनेक कृषी विद्यापीठे, KVKs आणि राज्य कृषी विभाग स्वतःची अॅप्स/पोर्टल्स चालवतात. काही उदाहरणे म्हणजे –
- विविध KVKचे अॅप्स (ज्यात त्या परिसरासाठी शिफारस केलेली वाण, पेरणीची वेळ, कीड-रोग नियंत्रण सल्ले असतात),
- राज्य कृषी विभागाचे हवामान अलर्ट आणि कीडनियंत्रण बुलेटिन,
- शेती प्रदर्शन, प्रशिक्षण कार्यक्रम यांची माहिती.
या अॅप्सचा फायदा म्हणजे – माहिती स्थानिक हवामान, माती आणि पाण्याच्या स्थितीनुसार तयार केलेली असते; तसेच भाषा संपूर्णपणे मराठी असल्यामुळे शेतकऱ्याला समजायला सोपे जाते.
६) बाजारभाव अॅप्स – APMC rate थेट मोबाईलवर
शेतमालाचा दर हा शेतकऱ्याचा सर्वात संवेदनशील मुद्दा. अनेक खासगी व सरकारी अॅप्समध्ये जवळच्या APMCचे दर दररोज अपडेट होतात. काही अॅप्समध्ये मागील काही दिवसांचे दर, ट्रेंड चार्ट, जवळच्या दोन–तीन बाजारांचे तुलनात्मक दर अशी माहिती मिळते.
ज्यांच्या गावात दोन–तीन मार्केट यार्ड जवळ आहेत त्यांच्यासाठी हे अॅप विशेष उपयोगी. कापणीपूर्वीच कोणत्या बाजारात सरासरी दर जास्त आहे, मागील आठवड्यात भाव कसा हलला, काय ट्रेंड दिसतोय हे पाहून माल कुठे नेणे फायदेशीर राहील याचा अंदाज शेतकरी घेऊ शकतो.
७) फसल सल्ला आणि रोग ओळख अॅप्स – फोटो काढा आणि निदान मिळवा
नवीन तंत्रज्ञानामुळे आता काही अॅप्स पानाचे किंवा कणसाचे फोटो स्कॅन करून संभाव्य रोग किंवा अन्नद्रव्य कमतरता ओळखण्याचा प्रयत्न करतात. काही अॅप्स मध्ये:
- पानावरचे डाग, कुज, पिवळेपणा पाहून रोगाचा अंदाज देणे,
- कोणते औषध/जैविक उपाय वापरता येतील हे सुचवणे,
- सतत फोटो अपडेट केल्यास पिकाची प्रगती ट्रॅक करणे
अशा सुविधा असतात.
नक्कीच, मोबाईल अॅप हा डॉक्टर नाही; पण शंका निर्माण झाली की किमान कोणता रोग असू शकतो याची साधारण माहिती मिळते. त्यानंतर जवळच्या कृषी कार्यालय, KVK किंवा तज्ञांचा सल्ला घेतला तर निर्णय अधिक वेगाने आणि नीट घेता येतो.
स्मार्ट शेती म्हणजे फक्त ड्रोन नाही – मोबाईलही तितकाच महत्त्वाचा
ड्रोन, सेन्सर, सौर पंप या मोठ्या गुंतवणुकीच्या गोष्टी वेगळ्या; पण बहुतेक शेतकऱ्यांसाठी स्मार्ट शेतीचा पहिला पायरी म्हणजे मोबाईलमधील योग्य अॅप्स.
- हवामान आगाऊ समजलं,
- बाजारभाव आधीच हातात आला,
- योजनेचा हप्ता/विमा खात्रीने मिळतोय हे दिसलं,
- माती चाचणी रिपोर्ट वाचून खतांची मात्रा ठरली,
तर त्याचा थेट परिणाम खर्चावर आणि उत्पादनावर होतो.
अर्थात, कोणतेही अॅप वापरताना शेतकऱ्याने एक गोष्ट लक्षात ठेवावी – अधिकृत सरकारी किंवा विद्यापीठाची अॅप्स प्रथम प्राधान्याने वापरा. फक्त जाहिरातींनी भरलेली, कंपनीचे महागडे inputs push करणारी अॅप्स वापरताना नेहमी तज्ञांचा सल्ला घ्या.