मुंबई/नवी दिल्ली, 27 सप्टेंबर 2025—महाराष्ट्रातील मुसळधार पावसामुळे शेतीपिकांचे व संरचनेचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान झाल्याच्या पार्श्वभूमीवर मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांची नवी दिल्लीत भेट घेऊन राष्ट्रीय आपत्ती प्रतिसाद निधी (NDRF) मधून तातडीचे आर्थिक सहाय्य देण्याची मागणी अधिकृतरित्या सादर केली. बैठकीत पंतप्रधानांनी शेतकऱ्यांच्या पाठीशी ठामपणे उभे राहण्याचा व केंद्र सरकारकडून सर्वतोपरी मदत देण्याचा शब्द दिल्याचे फडणवीस यांनी सांगितले.
राज्यातील 30 हून अधिक जिल्ह्यांमध्ये अतिवृष्टी व पुरस्थितीची तीव्रता लक्षात घेऊन नुकसानीचा पंचनामा जलदगतीने सुरू असल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले. राज्य शासन अंतिम अहवाल तयार करून केंद्राकडे आर्थिक मदतीचा सविस्तर प्रस्ताव पाठवणार असल्याची माहिती देण्यात आली. प्राथमिक आढाव्यानुसार लाखो हेक्टर क्षेत्रातील उभ्या खरिप पिकांना फटका बसला असून सोयाबीन, तांदूळ, कापूस, द्राक्षे, डाळी यांसह अनेक पिकांचे नुकसान झाले आहे.
मध्य महाराष्ट्र, मराठवाडा व कोकण पट्ट्यात पुढील काही दिवस अति ते अतीवृष्टीची शक्यता वर्तवली गेल्याने संकट अधिक गडद होऊ शकते, असा इशारा भारतीय हवामान खात्याने (IMD) दिला आहे. विशेषतः 27–29 सप्टेंबरदरम्यान काही भागात ‘खूपच जोरदार ते अति मुसळधार’ पावसाची शक्यता व रेड/ऑरेंज पातळीवरील सूचना देण्यात आल्या आहेत. शेतकऱ्यांनी जलनिकास, काढणी लांबवणे/वेग वाढवणे, साठवण, वादळी वाऱ्यांपासून संरक्षण अशा उपाययोजना करण्याचे आवाहन तज्ज्ञांनी केले आहे.
दरम्यान, मराठवाड्यातील अनेक भागांत पाणीपातळी वाढ, धरणांतून विसर्ग आणि सततच्या पावसामुळे पूरस्थिती निर्माण झाली. मानवतावादी मदत व सुटकेच्या मोहिमा वेगाने सुरू असून स्थानिक प्रशासन, सेना व आपत्कालीन दलांनी शेकडो नागरिकांचे स्थलांतर केले आहे. अनेक ठिकाणी अन्नपाणी व वैद्यकीय मदत पोहोचवण्यात येत असल्याची माहिती अधिकाऱ्यांनी दिली.
काय पुढे होणार?
NDRF मदतीसाठी राज्य सरकारकडून अंतिम हानी-अहवाल केंद्राला सादर होईल. त्यानंतर केंद्र आपत्ती मार्गदर्शक तत्वांनुसार कृषीक्षेत्र, घरं, रस्ते, पूल, सिंचन, वीजपुरवठा यांसारख्या घटकांवरील नुकसानीचा सविस्तर विचार करून आर्थिक मदतीचा आकार निश्चित करेल. यापूर्वीही राज्य नेतृत्वाने केंद्रीय गृहमंत्री अमित शहा यांना पूरहानी व पिकनुकसानीचा अहवाल देत NDRF निधी त्वरीत उपलब्ध करून देण्याची मागणी केली होती.
शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाच्या सूचना (IMD व प्रशासनाचा संदर्भ):
- शेतात साचलेले पाणी शक्य तितक्या लवकर बाहेर काढा; ड्रेनेज/पाणवठे मोकळे ठेवा.
- काढणीस तयार पिके असल्यास हवामानाची ‘रेड/ऑरेंज’ सूचना पाहून निर्णय घ्या; वाणवळण/आर्द्रता लक्षात घ्या.
- काढलेला माल घरात/गोदामात उंचावर, हवेशीर जागी साठवा; ओलसर मालावर कव्हर वापरा.
- ग्रामपंचायत/तहसील कार्यालयाशी संपर्कात राहून पंचनाम्यासाठी नोंद करा; फोटो/व्हिडिओ पुरावे सुरक्षित ठेवा. (प्रशासनिक मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार सर्वसाधारण सूचना.)
आर्थिक मदत, विमा व योजना—काय तपासावे?
- पीकविमा (PMFBY): संबंधित विमा कंपनी/बँक शाखेशी 72 तासांत नुकसान-तक्रार नोंदणी; पॉलिसी क्रमांक, जमीन/गट क्र., पिकाचे तपशील तयार ठेवा.
- NDRF/SDRF मदत: जिल्हा प्रशासन पंचनाम्यानुसार पात्रतेनुसार आर्थिक मदत प्रस्तावित करते; यासाठी ग्रामस्तरावर नोंदी महत्त्वाच्या.
- PM-Kisan/इतर अनुदाने: लाभार्थी नोंदणी स्थिती, आधार-अपडेट, खात्यावर येणाऱ्या हप्त्यांविषयी अधिकृत पोर्टलवर पडताळणी करा (अल्पकालीन रोखी प्रवाहासाठी उपयोगी). (पार्श्वभूमी: केंद्र-राज्य बैठकांत शेतकरी मदत प्राधान्याने चर्चेत.)
राजकीय व प्रशासनिक बाजू
फडणवीस–मोदी भेटीमध्ये शेतकरी मदत, पिकहानी भरपाई, तसेच पायाभूत सुविधांच्या दुरुस्तीबाबत केंद्राच्या समन्वित सहाय्याचा मुद्दा पुढे आला. काही वृत्तांनुसार, संरक्षण-संबंधित प्रकल्प, औद्योगिक गुंतवणूक, व मुंबईतील जमीनहस्तांतरण यांसारख्या मुद्द्यांवरही चर्चा झाली; मात्र वर्तमान पावसाळी आपत्तीमधील कृषी नुकसान भरपाई हा मुख्य अजेंडा राहिला, असे संकेत मिळतात.