लुधियाना | 25 सप्टेंबर 2025 — उत्पादनक्षमता वाढ: PAUची ‘PBW-826’ गहू जात देशात सर्वोत्तम ठरली (PAU wheat variety PBW-826 ranked best in India). पंजाब एग्रीकल्चरल युनिव्हर्सिटी (PAU), लुधियाना विकसित PBW-826 या गव्हाने 2024–25 हंगामातील राष्ट्रीय पातळीवरील चाचण्यांमध्ये (AICRP) सलग अव्वल कामगिरी करत देशातील सर्वोत्तम दर्जा मिळवला आहे. ऑल इंडिया व्हीट रिसर्च वर्कर्स मीटिंग, ग्वालियर येथे सादर झालेल्या निकालांनुसार PBW-826 ने उत्तर-पश्चिम मैदान पट्टा (NWPZ) आणि उत्तर-पूर्व मैदान पट्टा (NEPZ)—दोन्ही कृषी पट्ट्यांत सर्वाधिक दाणे-उत्पादन नोंदवले.
किती उत्पादन मिळाले?
मीटिंगमध्ये नोंदवलेल्या आकडेवारीनुसार PBW-826 चे सरासरी उत्पादन NWPZ मध्ये ~65.7 q/ha आणि NEPZ मध्ये ~53.6 q/ha इतके राहिले; DBW-222, HD-3386 यांसारख्या लोकप्रिय जातींनाही मागे टाकत PBW-826 प्रथम क्रमांकावर राहिली. ही जात 2022 मध्ये अधिकृतरीत्या प्रसिद्ध झाली होती आणि त्यापूर्वी सलग तीन वर्षे ICAR च्या ट्रायल्समध्ये अव्वल ठरली होती.
का ‘बेस्ट’ म्हटली जाते?
- हाय यिल्ड + जलद परिपक्वता: वेळेवर पेरणी, सिंचित परिस्थितीत PBW-826 साधारण 148 दिवसांत कापणीला तयार होते; उच्च कणखर दाण्यांमुळे दळणवळण/भाकरी गुणवत्ताही चांगली राहते.
- रस्टविरुद्ध सहनशीलता: यलो रस्ट आणि ब्राऊन रस्टविरुद्ध मध्यम-सहनशील; त्यामुळे प्रतिकूल हवामानातही स्थिर कामगिरी.
- विविध पट्ट्यांत सुसंगतता: केवळ NWPZ नव्हे तर NEPZ मध्येही उच्च सरासरी—बहुपट्टा स्वीकार्यता सिद्ध.
पंजाबमध्ये लोकप्रियता आणि अर्थकारण
स्थानिक अहवालांनुसार PBW-826 ची लागवड पंजाबच्या गव्हाच्या क्षेत्रापैकी जवळपास 40% भागात पोहोचली आहे. उच्च उत्पादनक्षमतेमुळे शेतकऱ्यांच्या नेट-रिअलायझेशनमध्ये मोठी वाढ झाली असून 2024–25 हंगामात या जातीमुळे हजारो कोटी रुपयांचे आर्थिक मूल्यनिर्माण झाल्याचे विद्यापीठाने नमूद केले.
‘826’ विरुद्ध इतर अव्वल जाति—परिस्थिती काय?
याच मीटिंगमध्ये PAU च्याच PBW-872 (अर्ली सown) आणि PBW-833 (लेट sown) या जात्यांनीही त्यांच्या-त्यांच्या वर्गात टॉप रँक मिळवली—म्हणजे वेगवेगळ्या पेरणी विंडोसाठी PAU कडे उच्च-उत्पादनाचे पर्याय तयार आहेत. मात्र टाइमली सown, सिंचित परिस्थितीसाठी PBW-826 अजूनही “गो-टू” निवड ठरते.
वैशिष्ट्ये (शेतकऱ्यांसाठी झटपट मार्गदर्शक)
- लागवड क्षेत्र: वेळेवर पेरणी, सिंचित शेत—NWPZ/NEPZ मध्ये सिद्ध कामगिरी.
- वनस्पती उंची/काळ: साधारण 100 सेमी, ~148 दिवस परिपक्वता.
- रोग-सहनशीलता: यलो/ब्राऊन रस्ट मध्यम-सहनशील; रोगाचा दबाव असलेल्या पट्ट्यांतही स्थिर उत्पादन.
- गुणवत्ता: दाणे चमकदार, हेक्टोलिटर वेट/चपाती गुणवत्तेत चांगली स्कोरिंग (उद्योग/विपणनाला पूरक).
Read more : शेतकरी कल्याण: तिरुची जिल्ह्यात 28 Farmers’ Welfare Centres सुरू
बियाणे निवड आणि POP (Practices) – काय लक्षात घ्यावे?
- प्रमाणित बीजस्रोत: PAU/राज्य कृषि विद्यापीठ, सीड कॉर्पोरेशन्स, अधिकृत रिटेलर्स—टॅग/लॉट तपशील पाहूनच खरेदी करा.
- पेरणी गती: 15 ऑक्टो.–15 नोव्हें. दरम्यान पेरणी आदर्श; उशिरा पेरणीत उत्पादन घटू शकते—लेट-सown पर्याय (PBW-833) विचारात घ्या.
- खत व्यवस्थापन: माती चाचणीप्रमाणे NPK + सल्फर/झिंक (गरजेनुसार) द्या; उच्च उत्पादनाला सूक्ष्मअन्नद्रव्ये पूरक.
- रस्ट मॉनिटरिंग: जाने.-फेब्रु.मध्ये हवामान अनुकूल असल्यास स्काउटिंग + शिफारस केलेले फंगीसाइड वापरा.
- पाणी व्यवस्थापन: सिंचित शेतात CRI, टिलरिंग, बुटिंग, मिल्क—या टप्प्यांवर पाणी द्या.
किमती/बाजार परिणाम—काय अपेक्षित?
उच्च उत्पादनामुळे पंजाब-हरियाणा पट्ट्यात धान्य पुरवठ्याला आधार मिळण्याची शक्यता; याचबरोबर गुणवत्तेतील स्थैर्य (हेक्टोलिटर वेट) असल्याने गोदाम/खरेदीमध्ये प्राधान्य मिळू शकते. राष्ट्रीय स्तरावरही PBW-826 च्या परफॉर्मन्समुळे सिड डिमांड वाढेल—विशेषतः NWPZ/NEPZ राज्यांमध्ये (पंजाब, हरियाणा, यूपी, बिहार भाग).
धोरणात्मक अर्थ
हवामान बदलाच्या पार्श्वभूमीवर हाय-यिल्ड + रझीलियन्स असलेल्या जातिंची गरज अधोरेखित होते. PBW-826 ने सलग अव्वल ठरून क्लायमेट-रेझिलिएंट ब्रीडिंगचा मार्ग दृढ केला आहे. त्याचवेळी, ग्राहक-केंद्रित जातींवर (उदा., PBW Zinc 2, PBW1 Biscuit/Chapati) PAU चे संशोधन वेगाने सुरू आहे—म्हणजे पोषण + इंडस्ट्री क्वालिटी गरजा पूर्ण करण्यावरही भर दिला जातो.
PBW-826 ही केवळ आणखी एक हाय-यिल्ड जात नाही; ती बहुपट्टा-मान्यता, रस्टविरुद्ध सहनशीलता आणि जलद परिपक्वता यांचा समतोल साधणारी फार्मर-फ्रेंडली निवड आहे. चालू हंगामातील राष्ट्रीय ट्रायल्समध्ये मिळालेल्या अव्वल स्थानामुळे ही जात भारताच्या गहू उत्पादन स्थैर्याचा एक मजबूत आधारस्तंभ ठरत असून, पुढील काही वर्षांत सीड-स्केल-अप आणि उत्पादन वाढ या दोन्ही आघाड्यांवर तिची भूमिका निर्णायक राहील.